Зусім хутка па каляндарных мерках адзначым 40-ю гадавіну цяжкіх падзей – чарнобыльскай трагедыі.
Гэта не свята, не ўрачыстаць, але забыць пра такое немагчыма. Асабліва тым пакаленням, якія на сваіх лёсах адчулі, што такое страціць малую радзіму.
У гонар такіх людзей нарадзілася рубрыка «Чарнобыльскія дзённікі», дзе нашы землякі, якія чатыры дзясяткі гадоў назад скарыліся перад нябачным ворагам і разляцеліся па свеце, не маючы надзеі вярнуцца на родны парог.
Першай гераіняй гэтай рубрыкі запрасілі стаць чалавека, які так тонка і сёння адчувае рэха чарнобыльскага болю – настаўніка сярэдняй школы № 2, паэтэсу Наталлю Санько.
На стале вакол Наталлі Васільеўны сур’ёзны стос аркушаў. Тут рукапісныя лісты, файлы з надрукаванымі ўспамінамі і, вядома, вершамі. У рыфмаваных радках – шыфр, які могуць растлумачыць только людзі такога ж складу: эмацыйныя, з абвостраным пачуццём прыгожага, роднага.
Калі здарыўся Чарнобыль, танюткай Наталлі, вучаніцы 7 класа Бабчынскай школы, было 14 гадоў. Менавіта з гэтай пары зямлячка дае адлік свайму сталенню. Нават са школьнымі сябрамі адзначаюць круглыя даты ад гэтага тэрміну – на зломе іх жыццёвых эпох.
– З чацвёртага класа пішу вершы, – дзеліцца Наталля Васільеўна. – У рыфму апранаю юнацкія перажыванні, любаванні прыродай, думкі. А тэма Чарнобыля – асобная для мяне. Дастаткова задумацца, як словы быццам самі становяцца ў чаргу, паддаюцца рытму.
Вось, як у сваім дзённіку ўзгадвае гераіня пра першыя дні пасля катастрофы:
«Можа, больш, чым для каго іншага, значыць Чарнобыль для мяне. Гэта ён павыганяў маіх аднавяскоўцаў са сваіх селішчаў, прымусіў ехаць у чужыя мясціны. Гэта ён навек адабраў у іх малую радзіму і назваў людзей абразлівымі словамі – перасяленцы, выгнаннікі. І скарыліся людзі, падпарадкаваліся прымусу, не маючы зброі, каб змагацца за родны кут з нябачным ворагам – радыяцыяй. Як птушкі, разляцеліся па свеце. Старыя і маладыя знайшлі хто дзе сабе прытулак і новае жыццё. Многія з іх ужо назаўсёды развіталіся з гэтым жыццём пад чужым небам. Ды пахаваны ўсе ў адной зямельцы, у сваёй роднай вёсцы…».
Наталля Васільеўна памятае той цёплы красавіцкі вечар.
– Многія з суседзяў у той дзень пасадзілі бульбу. Мама рабіла ў агародзе градкі, а мы, малыя, гулялі каля яе. З хаты выйшаў бацька і расказаў пра паведамленне праграмы «Время». Перадавалі, што недзе на Украіне, у горадзе Чарнобылі, адбылася аварыя на атамнай станцыі. «Дзе тая Украіна, – супакоіла мама, – далёка ад нас, да нас не дойдзе». Падышла суседка, настаўніца хіміі ў нашай школе, нешта расказвала бацькам. А мы, нічога не разумеючы, «панеслі» навіну па вёсцы… Дзён праз тры па нашай вуліцы ўжо ішлі калоны машын, пажарных і грузавых, знаёмых і нейкіх чужых… Усе яны накіроўваліся ў тыя вёскі, што бліжэй да Прыпяці, каб ратаваць людзей ад бяды… Помню апошні ўрок, які быў у роднай Бабчынскай школе. Мы, малыя гарэзы, не смелі шумець і сваволіць, на тварах настаўнікаў не было ўсмешак. Ён нават не скончыўся, той урок. У клас зайшла дырэктар і адпусціла ўсіх дадому. Вось так і скончылася гісторыя Бабчынскай школы. Дарэчы, і той апошні ўрок, які я так запомніла, і гэта, мабыць, было невыпадкова, быў ўрок гісторыі…
Сёння Наталля Санько можа па-даросламу абмеркаваць лёс сваёй сям’і ў тыя месяцы. Што і рабіла много разоў. Матулі маёй суразмоўцы, ветурачу Алене Кандрацьеўне, было на момант трагедыі ўсяго 37 гадоў, яе мужу, ляснічаму Васілію Васільевічу, на 2 гады больш. На руках трое дзяцей, разам з мужам і жонкай старэйшына сям’і, маці Васілія, Лідзія Пятроўна Баган, якая ў Вялікую Айчынную вайну ратавала салдат, дайшла да Берліна, мае высокія ўзнагароды. Калісьці яна, нягледзячы ні на што, вярнулася з маленькім сынам у родны Бабчын, а ў 1986 годзе ёй даюць нагад у кароткі тэрмін сабрацца і пакінуць гэтыя мясціны без надзеі на вяртанне! Сэрца рвецца ад болю, розум не прымае ніякіх варыянтаў. У верасні 1986 года (у прастольнае свята вёскі – Уздвіжанне) чарга адсялення даходзіць і да Бабчына. Сям’я цяпер ужо дакладна вымушана паехаць, ім прапануюць дом у вёсцы Заспа Рэчыцкага раёна. Пазней вырашаюць перабірацца ў Рэчыцу, там ёсць работа, усё вызначана. Адмова!
– Едзем назад, у Хойнікі! – без кампрамісаў вырашае Лідзія Пятроўна. – Там 12 кіламетраў да хаты нашай. Там карані, там і паміраць застануся.
Гэта не капрыз, не жаночая істэрыка, а жалезнае слова франтавічкі – адступіць немагчыма. Надта моцна цягнула яе родная зямля, кліч продкаў, думкі пра сям’ю, што пахавана там, паміж лясоў і палёў.
Вярнуліся, і жыццё пайшло цішэй. Быццам у сне, у мінулым застаюцца лісты да дзяцей у крымскі «Артэк», дакументы, пасведчанні пацярпелых ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Але для Наталлі Санько гэта і сёння сумнае натхненне, але вялікі стымул берагчы памяць і сувязь з продкамі.
Алеся ЯЧЫЧЭНКА.
Фота аўтара.
